NÒstra lenga en Auvèrnhe ?

es l'occitan, Una de las lengas bèlas d’Euròpa

Eissut del latin, coma l’italian, l’espanhòl (castilhan) o lo francés, entre maites, l’occitan es pas cap un parlar « local », ni mai « regional » al sens administratiu d’auèi.

En França, l’occitan es encara parlat par gaireben un milion de personas, dins 33 departements repartits per 8 regions administrativas. Dels 14 milions d’estatjants d’aquelas regions, a l’entorn de 6 milions comprenon l’occitan.
En Itàlia, l’occitan es parlat dins 12 Valadas occitanas dels Alps (foguèt lenga olimpica en 2006) e dins un enclavament de Calabra.
En Espanha, se parla al Val d’Aran, e a l’estatut de lenga co-oficiala de Catalonha.

Pel nombre de personas que lo parlan, l’occitan es la 2a lenga non estatala d’Euròpa, après lo catalan.

 Las lengas parladas en Euròpa

Euròpa e sas lengas
(Mapa presentada sul siti de
l’Organizacion per las Minoritats Europencas)

Òc ben, En AUVÈRNHE, L'occitan es encara una lenga viva !

Una enquèsta facha en març 2006 en Auvèrnhe per l’IFOP* mòstra que 55 % dels Cantalès parlan, en mai del francés, la « lenga del país », « perfièchament », « aisidament », o pòdon al mens seguir lo sens d’una conversa. Sonque 19 % dison que la coneisson pas brica.

Quala es aquela « lenga del país »? ?
70 % dels Cantalèses dison qu’es de « patoés », o d’« auvernhat » (63 %) mas dison tanben qu’es d’« occitan » (42 %) o de « lenga d’òc » (21 %) - los dos darrièrs mots son sinonimes.

Se cal creire lo Petit Robert, que dona la definicion çai-jós, dire que nòstra lenga es de « patoés » marca un mesprés vertadièr :

Patois : « Parler local employé par une population généralement peu nombreuse, souvent rurale et dont la culture, le niveau de civilisation sont jugés comme inférieurs à ceux du milieu environnant qui emploie la langue commune ».
Patoés : « parlar local emplegat per una populacion generalament gaire nombrosa, sovent rurala, que sa cultura, son gra de civilisacion son jutjats coma inferiors a los del monde que l’environan que, eles, emplegan la lenga comuna ».

Per dire la vertat, lo mot « patoés » es estat emplegat pels poders dins la tòca de desrocar totas aquelas lengas istoricas de França que s’atemavan a subreviure a la talvera del francés, sens dire lor nom.

Pr’aquò la comunitat internacionala dels lingüistas s’acòrda per dire que l’autra lenga que se parla dempuèi a l’entorn de 10 sègles en Auvèrnhe e Velai, lo « patoés », quò’s la lenga d’òc, o occitan.

Mentre que, sovent, ne’n sabon pas lo nom - que jamai lor diguèron a l’escòla - un fum d’Auvernhats demòran priondament afeccionats per aquesta lenga. Aquò se vei clarament dins los dos tròces de l’enquèsta facha per l’IFOP* que seguisson :

Per l'occitan a l'escòla

 

Per l'occitan a la television

 

* Enquèsta realizada per l’IFOP alprès d’un escapolon de 804 personas, representatiu de la populacion de la region Auvèrhne de 18 ans e mai. Representativitat de l’escapolon assegurada pel metòde dels ‘quotas’ (sexe, atge, profession) après estratificacion per departement e categoria d’agglomeracion. Entrevistas par telefòne a cò de las personas interrogadas, del 4 al 7 de març 2006.

L'occitan, lenga de la diversitat

En se servir d’una lenga que son fondament es parièr de pertot, lo monde pòdon prene de biais de prononciacion, de vocabulari differents d’un país a l’autre : aquò se ditz los dialèctes – cada lenga a sos dialèctes, mai lo francés !

Lenga de la diversitat, l’occitan clau sièis parlars màgers (o dialèctes), que se repartisson en doas zònas : lo sud-occitan e lo nòrd-occitan.

Los parlars occitans màgers

LOS PARLARS OCCITANS MÀGERS
(carta C. Liethoudt, © Ostal del libre)

En Auvèrnhe, lo sud d’Alièr, Léger-Naut e Puèi-de-Doma, coma la part màger del Cantal al nòrd de Marona, del Lioran e de Bresons fan partida de l’ensemble nòrd-occitan (dins sa varietat d’Auvèrnhe) ; es la « zòna del -cha-» ; lo miègjorn del Cantal, el, fa partida de la « zòna del -ca- », valent a dire l’ensemble sud-occitan (lo lengadocian).

Las Vriantas de l'occitan en Auvernhe

L’OCCITAN EN REGION AUVÈRNHE
(carta C. Liethoudt, © Ostal del libre)

Las diferéncias entre l’occitan auvernhat e l’occitan lengadocian son sistematicas : çò que se ditz cargar (fr. « charger ») o garriga (fr. « garrigue ») en occitan lengadocian se ditz charjar o jarrija en occitan d’Auvèrnhe. Las diferéncias empachan pas de se comprene, e quò’s la pròva qu’aqueles parlars son d’una sola e meteissa lenga.

Atal, lo Cantal se situa sus la bola entre nòrd-occitan e sud-occitan.

Los parlars occitans disn lo Cantal

L’OCCITAN DINS LO CANTAL
Carta tirada de la Gramatica occitana segon los parlars lengadocians, L. Alibert, IEO edicions

Cal pas jamai doblidar que, amb una competéncia lingüistica egala, pas ges de parlar occitan pòt èstre dich « melhor », o mai « nòble », o mai « blos » qu’un autre.

 

aceptar